KlinBiS'in ilk bilimsel çalışması katkıya açık: klinik biyoistatistikte ortak dili birlikte oluşturuyoruz.Geliştirmeye katkı ver ↗
Ana Sayfa/Sözlük
Taslak · Geliştirilmektedir · Katkıya açık · Güncelleme: 6 Eylül 2026

Klinik Biyoistatistikte Ortak Dili Birlikte Oluşturuyoruz.

KlinBiS Klinik Biyoistatistik Terimleri Taslak Sözlüğü; temel kavramların Türkçe karşılıklarını, İngilizce terimlerini, kısa tanımlarını ve klinik örneklerini ortak bir bilimsel dil çerçevesinde bir araya getiren yaşayan bir KlinBiS çalışmasıdır.

Taslak sözlük · v0.3 · Son güncelleme: 6 Eylül 2026

Terimleri keşfedin, ortak dili geliştirin.

Taslak sözlükteki terimler bilimsel değerlendirme ve katkılar doğrultusunda geliştirilmektedir. Türkçe veya İngilizce terimle arayabilir, harfe göre süzebilir ve doğrudan ilgili terime katkı önerebilirsiniz.

320 terim
Tüm terimlerTanımlar taslaktır ve bilimsel katkıya açıktır.
001

A-priori güç

A-priori power

Veri toplamadan önce hesaplanan güç.

Klinik örneği göster

Protokol aşamasında MCID, beklenen SS ve alfa üzerinden hesaplanan örneklem büyüklüğü a-priori güç analizidir; etik kurul dosyasında bulunmalıdır.

002

Açıklayıcı çalışma

Explanatory trial

İdeal, kontrollü koşullar altında biyolojik etkiyi izole etmeyi amaçlayan çalışma tasarımı.

Klinik örneği göster

Dar hasta seçimi, yüksek uyum denetimi ve ideal koşullarda yürütülen, biyolojik etkinliği ölçmeyi amaçlayan çalışmadır.

003

Açımlayıcı faktör analizi (EFA)

Exploratory factor analysis (EFA)

Gözlenen korelasyonlara neden olduğu varsayılan, daha az sayıda gözlenmeyen gizil faktörü modelleyen yöntem.

Klinik örneği göster

20 maddelik yeni bir tükenmişlik ölçeğinin kaç alt boyuttan oluştuğunu veriden keşfetmek için kullanılır.

004

Uyarlanabilir tasarım

Adaptive design

Çalışma yürütülürken, birikmiş veriye dayanarak önceden belirlenmiş kurallarla değiştirilebilen çalışma tasarımı.

Klinik örneği göster

Ara sonuçlara göre örneklem büyüklüğünün artırılması veya etkisiz kolun bırakılması, önceden tanımlı kurallarla yapılırsa geçerliliği bozmaz.

005

Alfa / anlamlılık düzeyi

Alpha / significance level

Sıfır hipotezini reddetmek için eşik (genellikle 0,05).

Klinik örneği göster

Alfa 0.05 seçildiğinde, gerçekte fark olmadığı halde fark bulma riski %5 olarak kabul edilmiş olur.

006

Alfa-harcama fonksiyonu

Alpha-spending function

Tip I hata oranını ara analizler boyunca kontrol altında tutmak için toplam alfayı nasıl 'harcayacağını' belirleyen fonksiyon.

Klinik örneği göster

Ara analizlerde harcanan alfa O'Brien-Fleming gibi bir fonksiyonla belirlenir; böylece toplam Tip I hata %5'te kalır.

007

Alıcı işletim karakteristiği (ROC) eğrisi

Receiver operating characteristic (ROC) curve

Sürekli bir testin her mümkün kesim noktasında duyarlılığı 1-özgüllüğe karşı çizen grafik.

Klinik örneği göster

Troponin düzeyinin tüm olası kesim noktalarında duyarlılık ve 1-özgüllük değerlerinin çizilmesiyle elde edilir.

008

Alt-dağılım hazard (Fine-Gray)

Subdistribution hazard (Fine-Gray)

Yarışan-olay deneklerini risk kümesinde tutarak kümülatif insidansı doğrudan modelleyen hazard.

Klinik örneği göster

Klinik öngörü sorusu sorulduğunda (bu hastada 5 yılda nüks olasılığı nedir?) Fine-Gray modeli tercih edilir.

009

Alt grup analizi

Subgroup analysis

Bir tedavi etkisinin, önceden belirlenmiş hasta alt gruplarında farklılaşıp farklılaşmadığını inceleyen analiz.

Klinik örneği göster

Tedavi etkisinin diyabetik ve diyabetik olmayanlarda ayrı incelenmesidir; önceden belirlenmemişse yalnızca hipotez üretir.

010

Alternatif hipotez (H1)

Alternative hypothesis (H1)

Bir etki veya fark olduğu hipotezi.

Klinik örneği göster

'İki tedavinin iyileşme oranları farklıdır' iki yönlü alternatif hipotezdir; tek yönlü kurulacaksa protokolde önceden gerekçelendirilmelidir.

011

Amaca-uygunluk çerçevesi

Fit-for-purpose framework

Bir veri kaynağının belirli bir kanıt sorusu için yeterince kaliteli ve ilgili olup olmadığını değerlendiren yaklaşım.

Klinik örneği göster

Bir veri kaynağının, sorulan soruya yanıt vermeye yeterli değişkenleri, izlem süresini ve veri kalitesini taşıyıp taşımadığının değerlendirilmesidir.

012

Analiz birimi

Unit of analysis

İstatistiksel yöntemin bağımsız bir gözlem olarak ele aldığı şey.

Klinik örneği göster

Her hastadan iki göz ölçülüp 200 göz 200 bağımsız gözlem sayılırsa analiz birimi yanlış seçilmiş olur; doğru birim hastadır ya da kümelenme modellenmelidir.

013

Analiz edilen örneklem

Analysed sample

Dışlamalar/kayıplardan sonra geriye kalan grup.

Klinik örneği göster

380 hastanın 22'si izlemden çıkmışsa analiz edilen örneklem 358'dir; bu fark CONSORT akış şemasında gösterilmelidir.

014

Analiz planı

Analysis plan

Veri toplanmadan önce belirlenen, hangi yöntemin hangi soruya uygulanacağını tanımlayan belge.

Klinik örneği göster

Veri kilitlenmeden önce yazılan ve birincil sonlanımın hangi testle analiz edileceğini belirten belge, sonuçlara göre yöntem değiştirmeyi engeller.

015

ANCOVA (kovaryans analizi)

ANCOVA (analysis of covariance)

Başlangıç değeri gibi bir kovaryat için düzeltme yaparak grup ortalamalarını karşılaştıran yöntem.

Klinik örneği göster

Randomize denemede son ölçüm HbA1c'yi karşılaştırırken başlangıç HbA1c'yi kovaryat olarak modele koymak, gücü artırır ve önerilen yaklaşımdır.

016

ANOVA (varyans analizi)

ANOVA (analysis of variance)

Üç veya daha fazla grubun ortalamalarını aynı anda karşılaştıran test.

Klinik örneği göster

Üç farklı analjezik protokolünün ortalama ağrı skorlarını tek bir testte karşılaştırmak için kullanılır; anlamlı çıkarsa post-hoc analiz gerekir.

017

Aracı değişken

Mediator

Maruziyet ile sonuç arasındaki nedensel yolda bulunan değişken.

Klinik örneği göster

Obezite → insülin direnci → tip 2 diyabet zincirinde insülin direnci aracı değişkendir; düzeltilirse gerçek etki gizlenir.

018

Araç

Instrument

Bir puan üreten, tanımlı puanlama kurallı madde kümesi.

Klinik örneği göster

Beck Depresyon Envanteri, dijital tansiyon aleti veya standart bir vaka kayıt formu birer ölçüm aracıdır.

019

Aralık (ölçek)

Interval

Eşit aralıklar, gerçek sıfır yok.

Klinik örneği göster

Celsius cinsinden vücut sıcaklığı aralık ölçektedir; 0 mutlak yokluk anlamına gelmediği için 'iki kat sıcak' denemez.

020

Aralık (yayılım)

Range

Maksimum eksi minimum.

Klinik örneği göster

Çalışmadaki en genç hasta 18, en yaşlı 84 ise yaş aralığı 18-84'tür; tek bir uç değer bu ölçüyü tümüyle değiştirebilir.

021

Araştırma etik kurulu

Research ethics committee (REC)

Bir klinik araştırmanın etik ve bilimsel yönlerini onay öncesinde inceleyen bağımsız kurul.

Klinik örneği göster

Örneklem büyüklüğü gerekçesiz bir protokol, gereksiz hasta maruziyeti anlamına geldiği için etik kurul incelemesinin de konusudur.

022

Ardışık örnekleme

Consecutive sampling

Belirli bir dönemde başvuran her uygun hastayı alma.

Klinik örneği göster

Acil servise 1 Ocak-31 Mart arasında göğüs ağrısıyla başvuran tüm hastaların sırayla alınması ardışık örneklemedir; kolaylık örneklemesine göre yanlılığı daha düşüktür.

023

Artık (rezidü)

Residual

Gözlenen değer ile modelin öngördüğü değer arasındaki fark.

Klinik örneği göster

Bir hastanın gözlenen kreatinin değeri ile modelin öngördüğü değer arasındaki fark artıktır; artıkların grafiği model varsayımlarını denetler.

024

Artıklık indeksi

Redundancy index

Bir kümenin varyansının, diğer kümenin kanonik değişkesi tarafından açıklanan oranı.

Klinik örneği göster

Bir değişken kümesindeki değişkenliğin ne kadarının diğer kümeyle açıklandığını gösterir; kanonik korelasyonun tek başına vermediği bilgidir.

025

Aşırı-yayılım

Overdispersion

Bir sayım sonucunun varyansının ortalamasını önemli ölçüde aşması durumu.

Klinik örneği göster

Gözlenen varyans ortalamadan belirgin büyükse Poisson modeli standart hataları küçük hesaplar; negatif binom gerekir.

026

Atama gizliliği

Allocation concealment

Bir sonraki katılımcının hangi tedaviye atanacağının, atama gerçekleşmeden önce araştırmacılardan gizlenmesi.

Klinik örneği göster

Sıralı numaralandırılmış opak kapalı zarflar veya merkezi web tabanlı randomizasyon kullanılması, seçim yanlılığını önler.

027

Ayırma analizi

Discriminant analysis

Bilinen grupları en iyi ayıran belirleyicilerin doğrusal kombinasyonlarını bulan sınıflandırma yöntemi.

Klinik örneği göster

Hastaları önceden tanımlı üç tanı grubuna, laboratuvar profillerine göre sınıflandırmak için kullanılır.

028

Ayırt etme

Discrimination

Bir modelin, sonucu yaşayanları yaşamayanlardan ayırma yeteneği.

Klinik örneği göster

Modelin olay yaşayacak hastaları yaşamayacaklardan ayırabilmesidir; C-istatistiği veya AUC ile ölçülür.

029

Bağımsız gözlemler

Independent observations

Birbirini etkilemeyen, ayrı denekler veya ayrı ölçüm birimlerinden gelen veriler.

Klinik örneği göster

Farklı hastalardan alınan ölçümler bağımsızdır; aynı hastanın iki gözü ya da aynı kliniğin hastaları bağımsız değildir.

030

Bağımsız örneklemler t-testi

Independent samples t-test

İki bağımsız grubun ortalamalarını karşılaştıran parametrik test.

Klinik örneği göster

Yeni ve standart anestezi protokollerinde ayılma sürelerinin (dakika) iki farklı hasta grubunda karşılaştırılması için kullanılır.

031

Bartlett Küresellik Testi

Bartlett's Test of Sphericity

Bir korelasyon matrisinin birim matristen anlamlı biçimde farklı olup olmadığını test eden yöntem.

Klinik örneği göster

Anlamsız çıkması, değişkenler arasında faktör çıkarmaya yetecek ilişki bulunmadığını gösterir.

032

Basıklık

Kurtosis

Kuyrukların ağırlığının sayısal ölçüsü.

Klinik örneği göster

Uç değerlerin yoğun olduğu bir laboratuvar parametresinde basıklık yüksektir; normal dağılım varsayan testler yanıltıcı olabilir.

033

Basit doğrusal regresyon

Simple linear regression

Tek bir belirleyiciden bir sonucu öngören doğrusal model.

Klinik örneği göster

Yaşa göre FEV1 değerinin tahmin edilmesi basit doğrusal regresyondur; tek bir belirleyici kullanılır.

034

Belirleyici

Predictor

Sonucu öngörmek için kullanılan değişken (prediktif soru).

Klinik örneği göster

Postoperatif deliryum riskini öngörmek için yaş, preoperatif MMSE puanı ve ameliyat süresi belirleyici olarak modele girer.

035

Bir-çalışma-çıkararak duyarlılık analizi

Leave-one-out sensitivity analysis

Her çalışmayı sırayla çıkararak birleşik tahmini yeniden hesaplayan duyarlılık analizi.

Klinik örneği göster

Her çalışma sırayla çıkarılarak birleşik etkinin tek bir çalışmaya bağımlı olup olmadığı sınanır.

036

Bir zarar görülmesi için tedavi edilmesi gereken hasta ya da kişi sayısı (NNH)

Number needed to harm (NNH)

Bir olumsuz sonucun ortaya çıkması için tedavi edilmesi gereken hasta ya da kişi sayısı.

Klinik örneği göster

Kanama riski tedaviyle %2 arttıysa NNH=50'dir; her 50 hastadan birinde ek kanama beklenir ve NNT ile birlikte yorumlanmalıdır.

037

Bireysel (I-MR) grafiği

Individuals (I-MR) chart

Birer birer toplanan verilere yönelik, hareketli aralığı kullanan bir kontrol grafiği.

Klinik örneği göster

Her ay tek bir ölçüm alındığında (aylık ortalama bekleme süresi gibi) kullanılan kontrol grafiğidir.

038

Biyobelirteç doğrulaması

Biomarker validation

Bir biyobelirtecin klinik amacına uygun biçimde ölçüm yaptığını gösterme süreci.

Klinik örneği göster

Yeni bir belirtecin analitik geçerlilik, klinik geçerlilik ve klinik fayda basamaklarının ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.

039

Bland-Altman analizi

Bland-Altman analysis

İki sürekli ölçüm yöntemi arasındaki yanlılığı ve uyum sınırlarını değerlendiren yöntem.

Klinik örneği göster

Kol tipi ile bilek tipi tansiyon aletlerinin karşılaştırılmasında farkların ortalamaya karşı çizilmesiyle sistematik sapma görünür hale gelir.

040

Box'ın M testi

Box's M test

MANOVA'nın altında yatan kovaryans-matrisleri-homojenliği varsayımını test eden yöntem.

Klinik örneği göster

Gruplar arasında kovaryans matrislerinin eşitliğini sınar; büyük örneklemde aşırı duyarlı olduğu için tek başına karar ölçütü yapılmamalıdır.

Geliştirmeye davet

Taslak sözlüğe katkıda bulunun.

Klinik biyoistatistik terminolojisinin Türkçede tutarlı, anlaşılır ve klinik bağlama uygun biçimde gelişmesi ortak bir bilimsel emek gerektiriyor. Eksik gördüğünüz bir terimi önerebilir veya mevcut bir karşılık, tanım ya da klinik örneğin geliştirilmesine katkı sunabilirsiniz. Öneriler Bilimsel Editör tarafından değerlendirilir; hiçbir öneri otomatik olarak yayımlanmaz.

Yeni terim önerisiBilimsel değerlendirmeye gönderilir

Gönderilen öneriler doğrudan yayımlanmaz. Bilimsel değerlendirme sonrasında kabul, düzenlenerek kabul veya ret kararı verilebilir.

01Yaşayan çalışma

Terimler yeni bilimsel katkılar ve kullanım gereksinimleriyle gelişir.

02Editoryal değerlendirme

Hiçbir katkı bilimsel inceleme olmadan sözlüğe eklenmez.

03Ortak dil

Amaç tek bir kişisel tercih değil, klinik araştırma topluluğunun ortak terminolojisidir.